Chapter 14

More Chapters

Select a chapter below

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

| श्री-भगवान् उवाच | परम्́ भूयः प्रवक्ष्यामि | ज्ञानानाम्́ ज्ञानम् उत्तमम् | यज् ज्ञात्वा मुनयः सर्वॆ | पराम्́ सिढिम् इतॊ गताः ||
śrī-bhagavān uvāca; paraḿ bhūyaḥ pravakṣyāmi; jñānānāḿ jñānam uttamam; yaj jñātvā munayaḥ sarve; parāḿ siddhim ito gatāḥ;

| इदम्́ ज्ञानम् उपाश्रित्य | मम साधर्म्यम् आगताः | सर्गॆ पि नॊपजायंतॆ | प्रलयॆ न व्यथंति च ||
idaḿ jñānam upāśritya; mama sādharmyam āgatāḥ; sarge 'pi nopajāyante; pralaye na vyathanti ca;

| मम यॊनिर् महद् ब्रह्म | तस्मिन् गर्भम्́ दधाम्य् अहम् | संभवः सर्व-भूतानाम्́ | ततॊ भवति भारत ||
mama yonir mahad brahma; tasmin garbhaḿ dadhāmy aham; sambhavaḥ sarva-bhūtānāḿ; tato bhavati bhārata;

| सर्व-यॊनिषु कौंतॆय | मूर्तयः संभवंति याः | तासाम्́ ब्रह्म महद् यॊनिर् | अहम्́ बीज-प्रदः पिता ||
sarva-yoniṣu kaunteya; mūrtayaḥ sambhavanti yāḥ; tāsāḿ brahma mahad yonir; ahaḿ bīja-pradaḥ pitā;

| सत्त्वम्́ रजस् तम इति | गुणाः प्रक्ड़्ति-संभवाः | निबध्नंति महा-बाहॊ | दॆहॆ दॆहिनम् अव्ययम् ||
sattvaḿ rajas tama iti; guṇāḥ prakṛti-sambhavāḥ; nibadhnanti mahā-bāho; dehe dehinam avyayam;

| तत्र सत्त्वम्́ निर्मलत्वात् | प्रकाशकम् अनामयम् | सुख-सन्́गॆन बध्नाति | ज्ञान-सन्́गॆन चानघ ||
tatra sattvaḿ nirmalatvāt; prakāśakam anāmayam; sukha-sańgena badhnāti; jñāna-sańgena cānagha;

| रजॊ रागात्मकम्́ विढि | त्ड़्ष्णा-सन्́ग-समुद्भवम् | तन् निबध्नाति कौंतॆय | कर्म-सन्́गॆन दॆहिनम् ||
rajo rāgātmakaḿ viddhi; tṛṣṇā-sańga-samudbhavam; tan nibadhnāti kaunteya; karma-sańgena dehinam;

| तमस् त्व् अज्ञान-जम्́ विढि | मॊहनम्́ सर्व-दॆहिनाम् | प्रमादालस्य-निद्राभिस् | तन् निबध्नाति भारत ||
tamas tv ajñāna-jaḿ viddhi; mohanaḿ sarva-dehinām; pramādālasya-nidrābhis; tan nibadhnāti bhārata;

| सत्त्वम्́ सुखॆ सञ्जयति | रजः कर्मणि भारत | ज्ञानम् आव्ड़्त्य तु तमः | प्रमादॆ सञ्जयत्य् उत ||
sattvaḿ sukhe sañjayati; rajaḥ karmaṇi bhārata; jñānam āvṛtya tu tamaḥ; pramāde sañjayaty uta;

| रजस् तमश् चाभिभूय | सत्त्वम्́ भवति भारत | रजः सत्त्वम्́ तमश् चैव | तमः सत्त्वम्́ रजस् तथा ||
rajas tamaś cābhibhūya; sattvaḿ bhavati bhārata; rajaḥ sattvaḿ tamaś caiva; tamaḥ sattvaḿ rajas tathā;

| सर्व-द्वारॆषु दॆहॆ स्मिन् | प्रकाश उपजायतॆ | ज्ञानम्́ यदा तदा विद्याद् | विव्ड़्ढम्́ सत्त्वम् इत्य् उत ||
sarva-dvāreṣu dehe 'smin; prakāśa upajāyate; jñānaḿ yadā tadā vidyād; vivṛddhaḿ sattvam ity uta;

| लॊभः प्रव्ड़्त्तिर् आरंभः | कर्मणाम् अशमः स्प्ढ़ा | रजस्य् ऎतानि जायंतॆ | विव्ड़्ढॆ भरतर्षभ ||
lobhaḥ pravṛttir ārambhaḥ; karmaṇām aśamaḥ spṛhā; rajasy etāni jāyante; vivṛddhe bharatarṣabha;

| अप्रकाशॊ प्रव्ड़्त्तिश् च | प्रमादॊ मॊह ऎव च | तमस्य् ऎतानि जायंतॆ | विव्ड़्ढॆ कुरु-नंदन ||
aprakāśo 'pravṛttiś ca; pramādo moha eva ca; tamasy etāni jāyante; vivṛddhe kuru-nandana;

| यदा सत्त्वॆ प्रव्ड़्ढॆ तु | प्रलयम्́ याति दॆह-भ्ड़्त् | तदॊत्तम-विदाम्́ लॊकान् | अमलान् प्रतिपद्यतॆ ||
yadā sattve pravṛddhe tu; pralayaḿ yāti deha-bhṛt; tadottama-vidāḿ lokān; amalān pratipadyate;

| रजसि प्रलयम्́ गत्वा | कर्म-सन्́गिषु जायतॆ | तथा प्रलीनस् तमसि | मूढ-यॊनिषु जायतॆ ||
rajasi pralayaḿ gatvā; karma-sańgiṣu jāyate; tathā pralīnas tamasi; mūḍha-yoniṣu jāyate;

| कर्मणः सुक्ड़्तस्याहुः | सात्त्विकम्́ निर्मलम्́ फलम् | रजसस् तु फलम्́ दुःखम् | अज्ञानम्́ तमसः फलम् ||
karmaṇaḥ sukṛtasyāhuḥ; sāttvikaḿ nirmalaḿ phalam; rajasas tu phalaḿ duḥkham; ajñānaḿ tamasaḥ phalam;

| सत्त्वात् सञ्जायतॆ ज्ञानम्́ | रजसॊ लॊभ ऎव च | प्रमाद-मॊहौ तमसॊ | भवतॊ ज्ञानम् ऎव च ||
sattvāt sañjāyate jñānaḿ; rajaso lobha eva ca; pramāda-mohau tamaso; bhavato 'jñānam eva ca;

| ऊर्ध्वम्́ गच्छंति सत्त्व-स्था | मध्यॆ तिष्ठंति राजसाः | जघंय-गुण-व्ड़्त्ति-स्था | अधॊ गच्छंति तामसाः ||
ūrdhvaḿ gacchanti sattva-sthā; madhye tiṣṭhanti rājasāḥ; jaghanya-guṇa-vṛtti-sthā; adho gacchanti tāmasāḥ;

| नांयम्́ गुणॆभ्यः कर्तारम्́ | यदा द्रष्टानुपश्यति | गुणॆभ्यश् च परम्́ वॆत्ति | मद्-भावम्́ सॊ धिगच्छति ||
nānyaḿ guṇebhyaḥ kartāraḿ; yadā draṣṭānupaśyati; guṇebhyaś ca paraḿ vetti; mad-bhāvaḿ so 'dhigacchati;

| गुणान् ऎतान् अतीत्य त्रीन् | दॆही दॆह-समुद्भवान् | जन्म-म्ड़्त्यु-जरा-दुःखैर् | विमुक्तॊ म्ड़्तम् अश्नुतॆ ||
guṇān etān atītya trīn; dehī deha-samudbhavān; janma-mṛtyu-jarā-duḥkhair; vimukto 'mṛtam aśnute;

| अर्जुन उवाच | कैर् लिन्́गैस् त्रीन् गुणान् ऎतान् | अतीतॊ भवति प्रभॊ | किम् आचारः कथम्́ चैताम्́स् | त्रीन् गुणान् अतिवर्ततॆ ||
arjuna uvāca; kair lińgais trīn guṇān etān; atīto bhavati prabho; kim ācāraḥ kathaḿ caitāḿs; trīn guṇān ativartate;

| श्री-भगवान् उवाच | प्रकाशम्́ च प्रव्ड़्त्तिम्́ च | मॊहम् ऎव च पांडव | न द्वॆष्टि संप्रव्ड़्त्तानि | न निव्ड़्त्तानि कान्́क्षति | उदासीन-वद् आसीनॊ | गुणैर् यॊ न विचाल्यतॆ | गुणा वर्तंत इत्य् ऎवम्́ | यॊ वतिष्ठति नॆन्́गतॆ | सम-दुःख-सुखः स्व-स्थः | सम-लॊष्टाश्म-काञ्चनः | तुल्य-प्रियाप्रियॊ धीरस् | तुल्य-निंदात्म-सम्́स्तुतिः | मानापमानयॊस् तुल्यस् | तुल्यॊ मित्रारि-पक्षयॊः | सर्वारंभ-परित्यागी | गुणातीतः स उच्यतॆ ||
śrī-bhagavān uvāca; prakāśaḿ ca pravṛttiḿ ca; moham eva ca pāṇḍava; na dveṣṭi sampravṛttāni; na nivṛttāni kāńkṣati; udāsīna-vad āsīno; guṇair yo na vicālyate; guṇā vartanta ity evaḿ; yo 'vatiṣṭhati neńgate; sama-duḥkha-sukhaḥ sva-sthaḥ; sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ; tulya-priyāpriyo dhīras; tulya-nindātma-saḿstutiḥ; mānāpamānayos tulyas; tulyo mitrāri-pakṣayoḥ; sarvārambha-parityāgī; guṇātītaḥ sa ucyate;

| श्री-भगवान् उवाच | प्रकाशम्́ च प्रव्ड़्त्तिम्́ च | मॊहम् ऎव च पांडव | न द्वॆष्टि संप्रव्ड़्त्तानि | न निव्ड़्त्तानि कान्́क्षति | उदासीन-वद् आसीनॊ | गुणैर् यॊ न विचाल्यतॆ | गुणा वर्तंत इत्य् ऎवम्́ | यॊ वतिष्ठति नॆन्́गतॆ | सम-दुःख-सुखः स्व-स्थः | सम-लॊष्टाश्म-काञ्चनः | तुल्य-प्रियाप्रियॊ धीरस् | तुल्य-निंदात्म-सम्́स्तुतिः | मानापमानयॊस् तुल्यस् | तुल्यॊ मित्रारि-पक्षयॊः | सर्वारंभ-परित्यागी | गुणातीतः स उच्यतॆ ||
śrī-bhagavān uvāca; prakāśaḿ ca pravṛttiḿ ca; moham eva ca pāṇḍava; na dveṣṭi sampravṛttāni; na nivṛttāni kāńkṣati; udāsīna-vad āsīno; guṇair yo na vicālyate; guṇā vartanta ity evaḿ; yo 'vatiṣṭhati neńgate; sama-duḥkha-sukhaḥ sva-sthaḥ; sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ; tulya-priyāpriyo dhīras; tulya-nindātma-saḿstutiḥ; mānāpamānayos tulyas; tulyo mitrāri-pakṣayoḥ; sarvārambha-parityāgī; guṇātītaḥ sa ucyate;

| श्री-भगवान् उवाच | प्रकाशम्́ च प्रव्ड़्त्तिम्́ च | मॊहम् ऎव च पांडव | न द्वॆष्टि संप्रव्ड़्त्तानि | न निव्ड़्त्तानि कान्́क्षति | उदासीन-वद् आसीनॊ | गुणैर् यॊ न विचाल्यतॆ | गुणा वर्तंत इत्य् ऎवम्́ | यॊ वतिष्ठति नॆन्́गतॆ | सम-दुःख-सुखः स्व-स्थः | सम-लॊष्टाश्म-काञ्चनः | तुल्य-प्रियाप्रियॊ धीरस् | तुल्य-निंदात्म-सम्́स्तुतिः | मानापमानयॊस् तुल्यस् | तुल्यॊ मित्रारि-पक्षयॊः | सर्वारंभ-परित्यागी | गुणातीतः स उच्यतॆ ||
śrī-bhagavān uvāca; prakāśaḿ ca pravṛttiḿ ca; moham eva ca pāṇḍava; na dveṣṭi sampravṛttāni; na nivṛttāni kāńkṣati; udāsīna-vad āsīno; guṇair yo na vicālyate; guṇā vartanta ity evaḿ; yo 'vatiṣṭhati neńgate; sama-duḥkha-sukhaḥ sva-sthaḥ; sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ; tulya-priyāpriyo dhīras; tulya-nindātma-saḿstutiḥ; mānāpamānayos tulyas; tulyo mitrāri-pakṣayoḥ; sarvārambha-parityāgī; guṇātītaḥ sa ucyate;

| श्री-भगवान् उवाच | प्रकाशम्́ च प्रव्ड़्त्तिम्́ च | मॊहम् ऎव च पांडव | न द्वॆष्टि संप्रव्ड़्त्तानि | न निव्ड़्त्तानि कान्́क्षति | उदासीन-वद् आसीनॊ | गुणैर् यॊ न विचाल्यतॆ | गुणा वर्तंत इत्य् ऎवम्́ | यॊ वतिष्ठति नॆन्́गतॆ | सम-दुःख-सुखः स्व-स्थः | सम-लॊष्टाश्म-काञ्चनः | तुल्य-प्रियाप्रियॊ धीरस् | तुल्य-निंदात्म-सम्́स्तुतिः | मानापमानयॊस् तुल्यस् | तुल्यॊ मित्रारि-पक्षयॊः | सर्वारंभ-परित्यागी | गुणातीतः स उच्यतॆ ||
śrī-bhagavān uvāca; prakāśaḿ ca pravṛttiḿ ca; moham eva ca pāṇḍava; na dveṣṭi sampravṛttāni; na nivṛttāni kāńkṣati; udāsīna-vad āsīno; guṇair yo na vicālyate; guṇā vartanta ity evaḿ; yo 'vatiṣṭhati neńgate; sama-duḥkha-sukhaḥ sva-sthaḥ; sama-loṣṭāśma-kāñcanaḥ; tulya-priyāpriyo dhīras; tulya-nindātma-saḿstutiḥ; mānāpamānayos tulyas; tulyo mitrāri-pakṣayoḥ; sarvārambha-parityāgī; guṇātītaḥ sa ucyate;

| माम्́ च यॊ व्यभिचारॆण | भक्ति-यॊगॆन सॆवतॆ | स गुणान् समतीत्यैतान् | ब्रह्म-भूयाय कल्पतॆ ||
māḿ ca yo 'vyabhicāreṇa; bhakti-yogena sevate; sa guṇān samatītyaitān; brahma-bhūyāya kalpate;

| ब्रह्मणॊ हि प्रतिष्ठाहम् | अम्ड़्तस्याव्ययस्य च | शाश्वतस्य च धर्मस्य | सुखस्यैकांतिकस्य च ||
brahmaṇo hi pratiṣṭhāham; amṛtasyāvyayasya ca; śāśvatasya ca dharmasya; sukhasyaikāntikasya ca;

More Chapters

Select a chapter below

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18




Share