Chapter 2

More Chapters

Select a chapter below

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

| सञ्जय उवाच | तम्́ तथा क्ड़्पयाविष्टम् | अश्रु-पूर्णाकुलॆक्षणम् | विषीदंतम् इदम्́ वाक्यम् | उवाच मधुसूदनः ||
sañjaya uvāca; taḿ tathā kṛpayāviṣṭam; aśru-pūrṇākulekṣaṇam; viṣīdantam idaḿ vākyam; uvāca madhusūdanaḥ;

| श्री-भगवान् उवाच | कुतस् त्वा कश्मलम् इदम्́ | विषमॆ समुपस्थितम् | अनार्य-जुष्टम् अस्वर्ग्यम् | अकीर्ति-करम् अर्जुन ||
śrī-bhagavān uvāca; kutas tvā kaśmalam idaḿ; viṣame samupasthitam; anārya-juṣṭam asvargyam; akīrti-karam arjuna;

| क्लैब्यम्́ मा स्म गमः पार्थ | नैतत् त्वय्य् उपपद्यतॆ | क्षुद्रम्́ ह्ड़्दय-दौर्बल्यम्́ | त्यक्त्वॊत्तिष्ठ परंतप ||
klaibyaḿ mā sma gamaḥ pārtha; naitat tvayy upapadyate; kṣudraḿ hṛdaya-daurbalyaḿ; tyaktvottiṣṭha parantapa;

| अर्जुन उवाच | कथम्́ भीष्मम् अहम्́ सन्́ख्यॆ | द्रॊणम्́ च मधुसूदन | इषुभिः प्रतियॊत्स्यामि | पूजार्हाव् अरि-सूदन ||
arjuna uvāca; kathaḿ bhīṣmam ahaḿ sańkhye; droṇaḿ ca madhusūdana; iṣubhiḥ pratiyotsyāmi; pūjārhāv ari-sūdana;

| गुरून् अहत्वा हि महानुभावान् | श्रॆयॊ भॊक्तुम्́ भैक्ष्यम् अपीह लॊकॆ | हत्वार्थ-कामाम्́स् तु गुरून् इहैव | भुञ्जीय भॊगान् रुधिर-प्रदिग्धान् ||
gurūn ahatvā hi mahānubhāvān; śreyo bhoktuḿ bhaikṣyam apīha loke; hatvārtha-kāmāḿs tu gurūn ihaiva; bhuñjīya bhogān rudhira-pradigdhān;

| न चैतद् विद्मः कतरन् नॊ गरीयॊ | यद् वा जयॆम यदि वा नॊ जयॆयुः | यान् ऎव हत्वा न जिजीविषामस् | तॆ वस्थिताः प्रमुखॆ धार्तराष्ट्राः ||
na caitad vidmaḥ kataran no garīyo; yad vā jayema yadi vā no jayeyuḥ; yān eva hatvā na jijīviṣāmas; te 'vasthitāḥ pramukhe dhārtarāṣṭrāḥ;

| कार्पण्य-दॊषॊपहत-स्वभावः | प्ड़्च्छामि त्वाम्́ धर्म-संमूढ-चॆताः | यच् छ्रॆयः स्यान् निश्चितम्́ ब्रूहि तन् मॆ | शिष्यस् तॆ हम्́ शाधि माम्́ त्वाम्́ प्रपन्नम् ||
kārpaṇya-doṣopahata-svabhāvaḥ; pṛcchāmi tvāḿ dharma-sammūḍha-cetāḥ; yac chreyaḥ syān niścitaḿ brūhi tan me; śiṣyas te 'haḿ śādhi māḿ tvāḿ prapannam;

| न हि प्रपश्यामि ममापनुद्याद् | यच् छॊकम् उच्छॊषणम् इंद्रियाणाम् | अवाप्य भूमाव् असपत्नम् ड़्ढम्́ | राज्यम्́ सुराणाम् अपि चाधिपत्यम् ||
na hi prapaśyāmi mamāpanudyād; yac chokam ucchoṣaṇam indriyāṇām; avāpya bhūmāv asapatnam ṛddhaḿ; rājyaḿ surāṇām api cādhipatyam;

| सञ्जय उवाच | ऎवम् उक्त्वा ह्ड़्षीकॆशम्́ | गुडाकॆशः परंतपः | न यॊत्स्य इति गॊविंदम् | उक्त्वा तूष्णीम्́ बभूव ह ||
sañjaya uvāca; evam uktvā hṛṣīkeśaḿ; guḍākeśaḥ parantapaḥ; na yotsya iti govindam; uktvā tūṣṇīḿ babhūva ha;

| तम् उवाच ह्ड़्षीकॆशः | प्रहसंन् इव भारत | सॆनयॊर् उभयॊर् मध्यॆ | विषीदंतम् इदम्́ वचः ||
tam uvāca hṛṣīkeśaḥ; prahasann iva bhārata; senayor ubhayor madhye; viṣīdantam idaḿ vacaḥ;

| श्री-भगवान् उवाच | अशॊच्यान् अंवशॊचस् त्वम्́ | प्रज्ञा-वादाम्́श् च भाषसॆ | गतासून् अगतासूम्́श् च | नानुशॊचंति पंडिताः ||
śrī-bhagavān uvāca; aśocyān anvaśocas tvaḿ; prajñā-vādāḿś ca bhāṣase; gatāsūn agatāsūḿś ca; nānuśocanti paṇḍitāḥ;

| न त्व् ऎवाहम्́ जातु नासम्́ | न त्वम्́ नॆमॆ जनाधिपाः | न चैव न भविष्यामः | सर्वॆ वयम् अतः परम् ||
na tv evāhaḿ jātu nāsaḿ; na tvaḿ neme janādhipāḥ; na caiva na bhaviṣyāmaḥ; sarve vayam ataḥ param;

| दॆहिनॊ स्मिन् यथा दॆहॆ | कौमारम्́ यौवनम्́ जरा | तथा दॆहांतर-प्राप्तिर् | धीरस् तत्र न मुह्यति ||
dehino 'smin yathā dehe; kaumāraḿ yauvanaḿ jarā; tathā dehāntara-prāptir; dhīras tatra na muhyati;

| मात्रा-स्पर्शास् तु कौंतॆय | शीतॊष्ण-सुख-दुःख-दाः | आगमापायिनॊ नित्यास् | ताम्́स् तितिक्षस्व भारत ||
mātrā-sparśās tu kaunteya; śītoṣṇa-sukha-duḥkha-dāḥ; āgamāpāyino 'nityās; tāḿs titikṣasva bhārata;

| यम्́ हि न व्यथयंत्य् ऎतॆ | पुरुषम्́ पुरुषर्षभ | सम-दुःख-सुखम्́ धीरम्́ | सॊ म्ड़्तत्वाय कल्पतॆ ||
yaḿ hi na vyathayanty ete; puruṣaḿ puruṣarṣabha; sama-duḥkha-sukhaḿ dhīraḿ; so 'mṛtatvāya kalpate;

| नासतॊ विद्यतॆ भावॊ | नाभावॊ विद्यतॆ सतः | उभयॊर् अपि द्ड़्ष्टॊ ंतस् | त्व् अनयॊस् तत्त्व-दर्शिभिः ||
nāsato vidyate bhāvo; nābhāvo vidyate sataḥ; ubhayor api dṛṣṭo 'ntas; tv anayos tattva-darśibhiḥ;

| अविनाशि तु तद् विढि | यॆन सर्वम् इदम्́ ततम् | विनाशम् अव्ययस्यास्य | न कश्चित् कर्तुम् अर्हति ||
avināśi tu tad viddhi; yena sarvam idaḿ tatam; vināśam avyayasyāsya; na kaścit kartum arhati;

| अंतवंत इमॆ दॆहा | नित्यस्यॊक्ताः शरीरिणः | अनाशिनॊ प्रमॆयस्य | तस्माद् युध्यस्व भारत ||
antavanta ime dehā; nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ; anāśino 'prameyasya; tasmād yudhyasva bhārata;

| य ऎनम्́ वॆत्ति हंतारम्́ | यश् चैनम्́ मंयतॆ हतम् | उभौ तौ न विजानीतॊ | नायम्́ हंति न हंयतॆ ||
ya enaḿ vetti hantāraḿ; yaś cainaḿ manyate hatam; ubhau tau na vijānīto; nāyaḿ hanti na hanyate;

| न जायतॆ म्रियतॆ वा कदाचिन् | नायम्́ भूत्वा भविता वा न भूयः | अजॊ नित्यः शाश्वतॊ यम्́ पुराणॊ | न हंयतॆ हंयमानॆ शरीरॆ ||
na jāyate mriyate vā kadācin; nāyaḿ bhūtvā bhavitā vā na bhūyaḥ; ajo nityaḥ śāśvato 'yaḿ purāṇo; na hanyate hanyamāne śarīre;

| वॆदाविनाशिनम्́ नित्यम्́ | य ऎनम् अजम् अव्ययम् | कथम्́ स पुरुषः पार्थ | कम्́ घातयति हंति कम् ||
vedāvināśinaḿ nityaḿ; ya enam ajam avyayam; kathaḿ sa puruṣaḥ pārtha; kaḿ ghātayati hanti kam;

| वासाम्́सि जीर्णानि यथा विहाय | नवानि ग्ढ़्णाति नरॊ पराणि | तथा शरीराणि विहाय जीर्णांय् | अंयानि सम्́याति नवानि दॆही ||
vāsāḿsi jīrṇāni yathā vihāya; navāni gṛhṇāti naro 'parāṇi; tathā śarīrāṇi vihāya jīrṇāny; anyāni saḿyāti navāni dehī;

| नैनम्́ छिंदंति शस्त्राणि | नैनम्́ दहति पावकः | न चैनम्́ क्लॆदयंत्य् आपॊ | न शॊषयति मारुतः ||
nainaḿ chindanti śastrāṇi; nainaḿ dahati pāvakaḥ; na cainaḿ kledayanty āpo; na śoṣayati mārutaḥ;

| अच्छॆद्यॊ यम् अदाह्यॊ यम् | अक्लॆद्यॊ शॊष्य ऎव च | नित्यः सर्व-गतः स्थाणुर् | अचलॊ यम्́ सनातनः ||
acchedyo 'yam adāhyo 'yam; akledyo 'śoṣya eva ca; nityaḥ sarva-gataḥ sthāṇur; acalo 'yaḿ sanātanaḥ;

| अव्यक्तॊ यम् अचिंत्यॊ यम् | अविकार्यॊ यम् उच्यतॆ | तस्माद् ऎवम्́ विदित्वैनम्́ | नानुशॊचितुम् अर्हसि ||
avyakto 'yam acintyo 'yam; avikāryo 'yam ucyate; tasmād evaḿ viditvainaḿ; nānuśocitum arhasi;

| अथ चैनम्́ नित्य-जातम्́ | नित्यम्́ वा मंयसॆ म्ड़्तम् | तथापि त्वम्́ महा-बाहॊ | नैनम्́ शॊचितुम् अर्हसि ||
atha cainaḿ nitya-jātaḿ; nityaḿ vā manyase mṛtam; tathāpi tvaḿ mahā-bāho; nainaḿ śocitum arhasi;

| जातस्य हि ध्रुवॊ म्ड़्त्युर् | ध्रुवम्́ जन्म म्ड़्तस्य च | तस्माद् अपरिहार्यॆ र्थॆ | न त्वम्́ शॊचितुम् अर्हसि ||
jātasya hi dhruvo mṛtyur; dhruvaḿ janma mṛtasya ca; tasmād aparihārye 'rthe; na tvaḿ śocitum arhasi;

| अव्यक्तादीनि भूतानि | व्यक्त-मध्यानि भारत | अव्यक्त-निधनांय् ऎव | तत्र का परिदॆवना ||
avyaktādīni bhūtāni; vyakta-madhyāni bhārata; avyakta-nidhanāny eva; tatra kā paridevanā;

| आश्चर्य-वत् पश्यति कश्चिद् ऎनम् | आश्चर्य-वद् वदति तथैव चांयः | आश्चर्य-वच् चैनम् अंयः श्ड़्णॊति | श्रुत्वाप्य् ऎनम्́ वॆद न चैव कश्चित् ||
āścarya-vat paśyati kaścid enam; āścarya-vad vadati tathaiva cānyaḥ; āścarya-vac cainam anyaḥ śṛṇoti; śrutvāpy enaḿ veda na caiva kaścit;

| दॆही नित्यम् अवध्यॊ यम्́ | दॆहॆ सर्वस्य भारत | तस्मात् सर्वाणि भूतानि | न त्वम्́ शॊचितुम् अर्हसि ||
dehī nityam avadhyo 'yaḿ; dehe sarvasya bhārata; tasmāt sarvāṇi bhūtāni; na tvaḿ śocitum arhasi;

| स्व-धर्मम् अपि चावॆक्ष्य | न विकंपितुम् अर्हसि | धर्म्याद् धि युढाच् छ्रॆयॊ ंयत् | क्षत्रियस्य न विद्यतॆ ||
sva-dharmam api cāvekṣya; na vikampitum arhasi; dharmyād dhi yuddhāc chreyo 'nyat; kṣatriyasya na vidyate;

| यद्ड़्च्छया चॊपपन्नम्́ | स्वर्ग-द्वारम् अपाव्ड़्तम् | सुखिनः क्षत्रियाः पार्थ | लभंतॆ युढम् ईद्ड़्शम् ||
yadṛcchayā copapannaḿ; svarga-dvāram apāvṛtam; sukhinaḥ kṣatriyāḥ pārtha; labhante yuddham īdṛśam;

| अथ चॆत् त्वम् इमम्́ धर्म्यम्́ | सन्́ग्रामम्́ न करिष्यसि | ततः स्व-धर्मम्́ कीर्तिम्́ च | हित्वा पापम् अवाप्स्यसि ||
atha cet tvam imaḿ dharmyaḿ; sańgrāmaḿ na kariṣyasi; tataḥ sva-dharmaḿ kīrtiḿ ca; hitvā pāpam avāpsyasi;

| अकीर्तिम्́ चापि भूतानि | कथयिष्यंति तॆ व्ययाम् | संभावितस्य चाकीर्तिर् | मरणाद् अतिरिच्यतॆ ||
akīrtiḿ cāpi bhūtāni; kathayiṣyanti te 'vyayām; sambhāvitasya cākīrtir; maraṇād atiricyate;

| भयाद् रणाद् उपरतम्́ | मम्́स्यंतॆ त्वाम्́ महा-रथाः | यॆषाम्́ च त्वम्́ बहु-मतॊ | भूत्वा यास्यसि लाघवम् ||
bhayād raṇād uparataḿ; maḿsyante tvāḿ mahā-rathāḥ; yeṣāḿ ca tvaḿ bahu-mato; bhūtvā yāsyasi lāghavam;

| अवाच्य-वादाम्́श् च बहून् | वदिष्यंति तवाहिताः | निंदंतस् तव सामर्थ्यम्́ | ततॊ दुःखतरम्́ नु किम् ||
avācya-vādāḿś ca bahūn; vadiṣyanti tavāhitāḥ; nindantas tava sāmarthyaḿ; tato duḥkhataraḿ nu kim;

| हतॊ वा प्राप्स्यसि स्वर्गम्́ | जित्वा वा भॊक्ष्यसॆ महीम् | तस्माद् उत्तिष्ठ कौंतॆय | युढाय क्ड़्त-निश्चयः ||
hato vā prāpsyasi svargaḿ; jitvā vā bhokṣyase mahīm; tasmād uttiṣṭha kaunteya; yuddhāya kṛta-niścayaḥ;

| सुख-दुःखॆ समॆ क्ड़्त्वा | लाभालाभौ जयाजयौ | ततॊ युढाय युज्यस्व | नैवम्́ पापम् अवाप्स्यसि ||
sukha-duḥkhe same kṛtvā; lābhālābhau jayājayau; tato yuddhāya yujyasva; naivaḿ pāpam avāpsyasi;

| ऎषा तॆ भिहिता सान्́ख्यॆ | बुढिर् यॊगॆ त्व् इमाम्́ श्ड़्णु | बुढ्या युक्तॊ यया पार्थ | कर्म-बंधम्́ प्रहास्यसि ||
eṣā te 'bhihitā sāńkhye; buddhir yoge tv imāḿ śṛṇu; buddhyā yukto yayā pārtha; karma-bandhaḿ prahāsyasi;

| नॆहाभिक्रम-नाशॊ स्ति | प्रत्यवायॊ न विद्यतॆ | स्व्-अल्पम् अप्य् अस्य धर्मस्य | त्रायतॆ महतॊ भयात् ||
nehābhikrama-nāśo 'sti; pratyavāyo na vidyate; sv-alpam apy asya dharmasya; trāyate mahato bhayāt;

| व्यवसायात्मिका बुढिर् | ऎकॆह कुरु-नंदन | बहु-शाखा ह्य् अनंताश् च | बुढयॊ व्यवसायिनाम् ||
vyavasāyātmikā buddhir; ekeha kuru-nandana; bahu-śākhā hy anantāś ca; buddhayo 'vyavasāyinām;

| याम् इमाम्́ पुष्पिताम्́ वाचम्́ | प्रवदंत्य् अविपश्चितः | वॆद-वाद-रताः पार्थ | नांयद् अस्तीति वादिनः | कामात्मानः स्वर्ग-परा | जन्म-कर्म-फल-प्रदाम् | क्रिया-विशॆष-बहुलाम्́ | भॊगैश्वर्य-गतिम्́ प्रति ||
yām imāḿ puṣpitāḿ vācaḿ; pravadanty avipaścitaḥ; veda-vāda-ratāḥ pārtha; nānyad astīti vādinaḥ; kāmātmānaḥ svarga-parā; janma-karma-phala-pradām; kriyā-viśeṣa-bahulāḿ; bhogaiśvarya-gatiḿ prati;

| याम् इमाम्́ पुष्पिताम्́ वाचम्́ | प्रवदंत्य् अविपश्चितः | वॆद-वाद-रताः पार्थ | नांयद् अस्तीति वादिनः | कामात्मानः स्वर्ग-परा | जन्म-कर्म-फल-प्रदाम् | क्रिया-विशॆष-बहुलाम्́ | भॊगैश्वर्य-गतिम्́ प्रति ||
yām imāḿ puṣpitāḿ vācaḿ; pravadanty avipaścitaḥ; veda-vāda-ratāḥ pārtha; nānyad astīti vādinaḥ; kāmātmānaḥ svarga-parā; janma-karma-phala-pradām; kriyā-viśeṣa-bahulāḿ; bhogaiśvarya-gatiḿ prati;

| भॊगैश्वर्य-प्रसक्तानाम्́ | तयापह्ड़्त-चॆतसाम् | व्यवसायात्मिका बुढिः | समाधौ न विधीयतॆ ||
bhogaiśvarya-prasaktānāḿ; tayāpahṛta-cetasām; vyavasāyātmikā buddhiḥ; samādhau na vidhīyate;

| त्रै-गुण्य-विषया वॆदा | निस्त्रै-गुण्यॊ भवार्जुन | निर्द्वंद्वॊ नित्य-सत्त्व-स्थॊ | निर्यॊग-क्षॆम आत्मवान् ||
trai-guṇya-viṣayā vedā; nistrai-guṇyo bhavārjuna; nirdvandvo nitya-sattva-stho; niryoga-kṣema ātmavān;

| यावान् अर्थ उदपानॆ | सर्वतः संप्लुतॊदकॆ | तावान् सर्वॆषु वॆदॆषु | ब्राह्मणस्य विजानतः ||
yāvān artha udapāne; sarvataḥ samplutodake; tāvān sarveṣu vedeṣu; brāhmaṇasya vijānataḥ;

| कर्मण्य् ऎवाधिकारस् तॆ | मा फलॆषु कदाचन | मा कर्म-फल-हॆतुर् भूर् | मा तॆ सन्́गॊ स्त्व् अकर्मणि ||
karmaṇy evādhikāras te; mā phaleṣu kadācana; mā karma-phala-hetur bhūr; mā te sańgo 'stv akarmaṇi;

| यॊग-स्थः कुरु कर्माणि | सन्́गम्́ त्यक्त्वा धनञ्जय | सिढ्य्-असिढ्यॊः समॊ भूत्वा | समत्वम्́ यॊग उच्यतॆ ||
yoga-sthaḥ kuru karmāṇi; sańgaḿ tyaktvā dhanañjaya; siddhy-asiddhyoḥ samo bhūtvā; samatvaḿ yoga ucyate;

| दूरॆण ह्य् अवरम्́ कर्म | बुढि-यॊगाद् धनञ्जय | बुढौ शरणम् अंविच्छ | क्ड़्पणाः फल-हॆतवः ||
dūreṇa hy avaraḿ karma; buddhi-yogād dhanañjaya; buddhau śaraṇam anviccha; kṛpaṇāḥ phala-hetavaḥ;

| बुढि-युक्तॊ जहातीह | उभॆ सुक्ड़्त-दुष्क्ड़्तॆ | तस्माद् यॊगाय युज्यस्व | यॊगः कर्मसु कौशलम् ||
buddhi-yukto jahātīha; ubhe sukṛta-duṣkṛte; tasmād yogāya yujyasva; yogaḥ karmasu kauśalam;

| कर्म-जम्́ बुढि-युक्ता हि | फलम्́ त्यक्त्वा मनीषिणः | जन्म-बंध-विनिर्मुक्ताः | पदम्́ गच्छंत्य् अनामयम् ||
karma-jaḿ buddhi-yuktā hi; phalaḿ tyaktvā manīṣiṇaḥ; janma-bandha-vinirmuktāḥ; padaḿ gacchanty anāmayam;

| यदा तॆ मॊह-कलिलम्́ | बुढिर् व्यतितरिष्यति | तदा गंतासि निर्वॆदम्́ | श्रॊतव्यस्य श्रुतस्य च ||
yadā te moha-kalilaḿ; buddhir vyatitariṣyati; tadā gantāsi nirvedaḿ; śrotavyasya śrutasya ca;

| श्रुति-विप्रतिपन्ना तॆ | यदा स्थास्यति निश्चला | समाधाव् अचला बुढिस् | तदा यॊगम् अवाप्स्यसि ||
śruti-vipratipannā te; yadā sthāsyati niścalā; samādhāv acalā buddhis; tadā yogam avāpsyasi;

| अर्जुन उवाच | स्थित-प्रज्ञस्य का भाषा | समाधि-स्थस्य कॆशव | स्थित-धीः किम्́ प्रभाषॆत | किम् आसीत व्रजॆत किम् ||
arjuna uvāca; sthita-prajñasya kā bhāṣā; samādhi-sthasya keśava; sthita-dhīḥ kiḿ prabhāṣeta; kim āsīta vrajeta kim;

| श्री-भगवान् उवाच | प्रजहाति यदा कामान् | सर्वान् पार्थ मनॊ-गतान् | आत्मंय् ऎवात्मना तुष्टः | स्थित-प्रज्ञस् तदॊच्यतॆ ||
śrī-bhagavān uvāca; prajahāti yadā kāmān; sarvān pārtha mano-gatān; ātmany evātmanā tuṣṭaḥ; sthita-prajñas tadocyate;

| दुःखॆष्व् अनुद्विग्न-मनाः | सुखॆषु विगत-स्प्ढ़ः | वीत-राग-भय-क्रॊधः | स्थित-धीर् मुनिर् उच्यतॆ ||
duḥkheṣv anudvigna-manāḥ; sukheṣu vigata-spṛhaḥ; vīta-rāga-bhaya-krodhaḥ; sthita-dhīr munir ucyate;

| यः सर्वत्रानभिस्नॆहस् | तत् तत् प्राप्य शुभाशुभम् | नाभिनंदति न द्वॆष्टि | तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ||
yaḥ sarvatrānabhisnehas; tat tat prāpya śubhāśubham; nābhinandati na dveṣṭi; tasya prajñā pratiṣṭhitā;

| यदा सम्́हरतॆ चायम्́ | कूर्मॊ न्́गानीव सर्वशः | इंद्रियाणींद्रियार्थॆभ्यस् | तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ||
yadā saḿharate cāyaḿ; kūrmo 'ńgānīva sarvaśaḥ; indriyāṇīndriyārthebhyas; tasya prajñā pratiṣṭhitā;

| विषया विनिवर्तंतॆ | निराहारस्य दॆहिनः | रस-वर्जम्́ रसॊ प्य् अस्य | परम्́ द्ड़्ष्ट्वा निवर्ततॆ ||
viṣayā vinivartante; nirāhārasya dehinaḥ; rasa-varjaḿ raso 'py asya; paraḿ dṛṣṭvā nivartate;

| यततॊ ह्य् अपि कौंतॆय | पुरुषस्य विपश्चितः | इंद्रियाणि प्रमाथीनि | हरंति प्रसभम्́ मनः ||
yatato hy api kaunteya; puruṣasya vipaścitaḥ; indriyāṇi pramāthīni; haranti prasabhaḿ manaḥ;

| तानि सर्वाणि सम्́यम्य | युक्त आसीत मत्-परः | वशॆ हि यस्यॆंद्रियाणि | तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ||
tāni sarvāṇi saḿyamya; yukta āsīta mat-paraḥ; vaśe hi yasyendriyāṇi; tasya prajñā pratiṣṭhitā;

| ध्यायतॊ विषयान् पुम्́सः | सन्́गस् तॆषूपजायतॆ | सन्́गात् सञ्जायतॆ कामः | कामात् क्रॊधॊ भिजायतॆ ||
dhyāyato viṣayān puḿsaḥ; sańgas teṣūpajāyate; sańgāt sañjāyate kāmaḥ; kāmāt krodho 'bhijāyate;

| क्रॊधाद् भवति संमॊहः | संमॊहात् स्म्ड़्ति-विभ्रमः | स्म्ड़्ति-भ्रम्́शाद् बुढि-नाशॊ | बुढि-नाशात् प्रणश्यति ||
krodhād bhavati sammohaḥ; sammohāt smṛti-vibhramaḥ; smṛti-bhraḿśād buddhi-nāśo; buddhi-nāśāt praṇaśyati;

| राग-द्वॆष-विमुक्तैस् तु | विषयान् इंद्रियैश् चरन् | आत्म-वश्यैर् विधॆयात्मा | प्रसादम् अधिगच्छति ||
rāga-dveṣa-vimuktais tu; viṣayān indriyaiś caran; ātma-vaśyair vidheyātmā; prasādam adhigacchati;

| प्रसादॆ सर्व-दुःखानाम्́ | हानिर् अस्यॊपजायतॆ | प्रसन्न-चॆतसॊ ह्य् आशु | बुढिः पर्यवतिष्ठतॆ ||
prasāde sarva-duḥkhānāḿ; hānir asyopajāyate; prasanna-cetaso hy āśu; buddhiḥ paryavatiṣṭhate;

| नास्ति बुढिर् अयुक्तस्य | न चायुक्तस्य भावना | न चाभावयतः शांतिर् | अशांतस्य कुतः सुखम् ||
nāsti buddhir ayuktasya; na cāyuktasya bhāvanā; na cābhāvayataḥ śāntir; aśāntasya kutaḥ sukham;

| इंद्रियाणाम्́ हि चरताम्́ | यन् मनॊ नुविधीयतॆ | तद् अस्य हरति प्रज्ञाम्́ | वायुर् नावम् इवांभसि ||
indriyāṇāḿ hi caratāḿ; yan mano 'nuvidhīyate; tad asya harati prajñāḿ; vāyur nāvam ivāmbhasi;

| तस्माद् यस्य महा-बाहॊ | निग्ढ़ीतानि सर्वशः | इंद्रियाणींद्रियार्थॆभ्यस् | तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ||
tasmād yasya mahā-bāho; nigṛhītāni sarvaśaḥ; indriyāṇīndriyārthebhyas; tasya prajñā pratiṣṭhitā;

| या निशा सर्व-भूतानाम्́ | तस्याम्́ जागर्ति सम्́यमी | यस्याम्́ जाग्रति भूतानि | सा निशा पश्यतॊ मुनॆः ||
yā niśā sarva-bhūtānāḿ; tasyāḿ jāgarti saḿyamī; yasyāḿ jāgrati bhūtāni; sā niśā paśyato muneḥ;

| आपूर्यमाणम् अचल-प्रतिष्ठम्́ | समुद्रम् आपः प्रविशंति यद्वत् | तद्वत् कामा यम्́ प्रविशंति सर्वॆ | स शांतिम् आप्नॊति न काम-कामी ||
āpūryamāṇam acala-pratiṣṭhaḿ; samudram āpaḥ praviśanti yadvat; tadvat kāmā yaḿ praviśanti sarve; sa śāntim āpnoti na kāma-kāmī;

| विहाय कामान् यः सर्वान् | पुमाम्́श् चरति निःस्प्ढ़ः | निर्ममॊ निरहन्́कारः | स शांतिम् अधिगच्छति ||
vihāya kāmān yaḥ sarvān; pumāḿś carati niḥspṛhaḥ; nirmamo nirahańkāraḥ; sa śāntim adhigacchati;

| ऎषा ब्राह्मी स्थितिः पार्थ | नैनाम्́ प्राप्य विमुह्यति | स्थित्वास्याम् अंत-कालॆ पि | ब्रह्म-निर्वाणम् ड़्च्छति ||
eṣā brāhmī sthitiḥ pārtha; naināḿ prāpya vimuhyati; sthitvāsyām anta-kāle 'pi; brahma-nirvāṇam ṛcchati;

More Chapters

Select a chapter below

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18




Share