Chapter 3

More Chapters

Select a chapter below

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

| अर्जुन उवाच | ज्यायसी चॆत् कर्मणस् तॆ | मता बुढिर् जनार्दन | तत् किम्́ कर्मणि घॊरॆ माम्́ | नियॊजयसि कॆशव ||
arjuna uvāca; jyāyasī cet karmaṇas te; matā buddhir janārdana; tat kiḿ karmaṇi ghore māḿ; niyojayasi keśava;

| व्यामिश्रॆणॆव वाक्यॆन | बुढिम्́ मॊहयसीव मॆ | तद् ऎकम्́ वद निश्चित्य | यॆन श्रॆयॊ हम् आप्नुयाम् ||
vyāmiśreṇeva vākyena; buddhiḿ mohayasīva me; tad ekaḿ vada niścitya; yena śreyo 'ham āpnuyām;

| श्री-भगवान् उवाच | लॊकॆ स्मिन् द्वि-विधा निष्ठा | पुरा प्रॊक्ता मयानघ | ज्ञान-यॊगॆन सान्́ख्यानाम्́ | कर्म-यॊगॆन यॊगिनाम् ||
śrī-bhagavān uvāca; loke 'smin dvi-vidhā niṣṭhā; purā proktā mayānagha; jñāna-yogena sāńkhyānāḿ; karma-yogena yoginām;

| न कर्मणाम् अनारंभान् | नैष्कर्म्यम्́ पुरुषॊ श्नुतॆ | न च संंयसनाद् ऎव | सिढिम्́ समधिगच्छति ||
na karmaṇām anārambhān; naiṣkarmyaḿ puruṣo 'śnute; na ca sannyasanād eva; siddhiḿ samadhigacchati;

| न हि कश्चित् क्षणम् अपि | जातु तिष्ठत्य् अकर्म-क्ड़्त् | कार्यतॆ ह्य् अवशः कर्म | सर्वः प्रक्ड़्ति-जैर् गुणैः ||
na hi kaścit kṣaṇam api; jātu tiṣṭhaty akarma-kṛt; kāryate hy avaśaḥ karma; sarvaḥ prakṛti-jair guṇaiḥ;

| कर्मॆंद्रियाणि सम्́यम्य | य आस्तॆ मनसा स्मरन् | इंद्रियार्थान् विमूढात्मा | मिथ्याचारः स उच्यतॆ ||
karmendriyāṇi saḿyamya; ya āste manasā smaran; indriyārthān vimūḍhātmā; mithyācāraḥ sa ucyate;

| यस् त्व् इंद्रियाणि मनसा | नियम्यारभतॆ र्जुन | कर्मॆंद्रियैः कर्म-यॊगम् | असक्तः स विशिष्यतॆ ||
yas tv indriyāṇi manasā; niyamyārabhate 'rjuna; karmendriyaiḥ karma-yogam; asaktaḥ sa viśiṣyate;

| नियतम्́ कुरु कर्म त्वम्́ | कर्म ज्यायॊ ह्य् अकर्मणः | शरीर-यात्रापि च तॆ | न प्रसिढ्यॆद् अकर्मणः ||
niyataḿ kuru karma tvaḿ; karma jyāyo hy akarmaṇaḥ; śarīra-yātrāpi ca te; na prasiddhyed akarmaṇaḥ;

| यज्ञार्थात् कर्मणॊ ंयत्र | लॊकॊ यम्́ कर्म-बंधनः | तद्-अर्थम्́ कर्म कौंतॆय | मुक्त-सन्́गः समाचर ||
yajñārthāt karmaṇo 'nyatra; loko 'yaḿ karma-bandhanaḥ; tad-arthaḿ karma kaunteya; mukta-sańgaḥ samācara;

| सह-यज्ञाः प्रजाः स्ड़्ष्ट्वा | पुरॊवाच प्रजापतिः | अनॆन प्रसविष्यध्वम् | ऎष वॊ स्त्व् इष्ट-काम-धुक् ||
saha-yajñāḥ prajāḥ sṛṣṭvā; purovāca prajāpatiḥ; anena prasaviṣyadhvam; eṣa vo 'stv iṣṭa-kāma-dhuk;

| दॆवान् भावयतानॆन | तॆ दॆवा भावयंतु वः | परस्परम्́ भावयंतः | श्रॆयः परम् अवाप्स्यथ ||
devān bhāvayatānena; te devā bhāvayantu vaḥ; parasparaḿ bhāvayantaḥ; śreyaḥ param avāpsyatha;

| इष्टान् भॊगान् हि वॊ दॆवा | दास्यंतॆ यज्ञ-भाविताः | तैर् दत्तान् अप्रदायैभ्यॊ | यॊ भुन्́क्तॆ स्तॆन ऎव सः ||
iṣṭān bhogān hi vo devā; dāsyante yajña-bhāvitāḥ; tair dattān apradāyaibhyo; yo bhuńkte stena eva saḥ;

| यज्ञ-शिष्टाशिनः संतॊ | मुच्यंतॆ सर्व-किल्बिषैः | भुञ्जतॆ तॆ त्व् अघम्́ पापा | यॆ पचंत्य् आत्म-कारणात् ||
yajña-śiṣṭāśinaḥ santo; mucyante sarva-kilbiṣaiḥ; bhuñjate te tv aghaḿ pāpā; ye pacanty ātma-kāraṇāt;

| अन्नाद् भवंति भूतानि | पर्जंयाद् अन्न-संभवः | यज्ञाद् भवति पर्जंयॊ | यज्ञः कर्म-समुद्भवः ||
annād bhavanti bhūtāni; parjanyād anna-sambhavaḥ; yajñād bhavati parjanyo; yajñaḥ karma-samudbhavaḥ;

| कर्म ब्रह्मॊद्भवम्́ विढि | ब्रह्माक्षर-समुद्भवम् | तस्मात् सर्व-गतम्́ ब्रह्म | नित्यम्́ यज्ञॆ प्रतिष्ठितम् ||
karma brahmodbhavaḿ viddhi; brahmākṣara-samudbhavam; tasmāt sarva-gataḿ brahma; nityaḿ yajñe pratiṣṭhitam;

| ऎवम्́ प्रवर्तितम्́ चक्रम्́ | नानुवर्तयतीह यः | अघायुर् इंद्रियारामॊ | मॊघम्́ पार्थ स जीवति ||
evaḿ pravartitaḿ cakraḿ; nānuvartayatīha yaḥ; aghāyur indriyārāmo; moghaḿ pārtha sa jīvati;

| यस् त्व् आत्म-रतिर् ऎव स्याद् | आत्म-त्ड़्प्तश् च मानवः | आत्मंय् ऎव च संतुष्टस् | तस्य कार्यम्́ न विद्यतॆ ||
yas tv ātma-ratir eva syād; ātma-tṛptaś ca mānavaḥ; ātmany eva ca santuṣṭas; tasya kāryaḿ na vidyate;

| नैव तस्य क्ड़्तॆनार्थॊ | नाक्ड़्तॆनॆह कश्चन | न चास्य सर्व-भूतॆषु | कश्चिद् अर्थ-व्यपाश्रयः ||
naiva tasya kṛtenārtho; nākṛteneha kaścana; na cāsya sarva-bhūteṣu; kaścid artha-vyapāśrayaḥ;

| तस्माद् असक्तः सततम्́ | कार्यम्́ कर्म समाचर | असक्तॊ ह्य् आचरन् कर्म | परम् आप्नॊति पूरुषः ||
tasmād asaktaḥ satataḿ; kāryaḿ karma samācara; asakto hy ācaran karma; param āpnoti pūruṣaḥ;

| कर्मणैव हि सम्́सिढिम् | आस्थिता जनकादयः | लॊक-सन्́ग्रहम् ऎवापि | संपश्यन् कर्तुम् अर्हसि ||
karmaṇaiva hi saḿsiddhim; āsthitā janakādayaḥ; loka-sańgraham evāpi; sampaśyan kartum arhasi;

| यद् यद् आचरति श्रॆष्ठस् | तत् तद् ऎवॆतरॊ जनः | स यत् प्रमाणम्́ कुरुतॆ | लॊकस् तद् अनुवर्ततॆ ||
yad yad ācarati śreṣṭhas; tat tad evetaro janaḥ; sa yat pramāṇaḿ kurute; lokas tad anuvartate;

| न मॆ पार्थास्ति कर्तव्यम्́ | त्रिषु लॊकॆषु किञ्चन | नानवाप्तम् अवाप्तव्यम्́ | वर्त ऎव च कर्मणि ||
na me pārthāsti kartavyaḿ; triṣu lokeṣu kiñcana; nānavāptam avāptavyaḿ; varta eva ca karmaṇi;

| यदि ह्य् अहम्́ न वर्तॆयम्́ | जातु कर्मण्य् अतंद्रितः | मम वर्त्मानुवर्तंतॆ | मनुष्याः पार्थ सर्वशः ||
yadi hy ahaḿ na varteyaḿ; jātu karmaṇy atandritaḥ; mama vartmānuvartante; manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ;

| उत्सीदॆयुर् इमॆ लॊका | न कुर्याम्́ कर्म चॆद् अहम् | सन्́करस्य च कर्ता स्याम् | उपहंयाम् इमाः प्रजाः ||
utsīdeyur ime lokā; na kuryāḿ karma ced aham; sańkarasya ca kartā syām; upahanyām imāḥ prajāḥ;

| सक्ताः कर्मण्य् अविद्वाम्́सॊ | यथा कुर्वंति भारत | कुर्याद् विद्वाम्́स् तथासक्तश् | चिकीर्षुर् लॊक-सन्́ग्रहम् ||
saktāḥ karmaṇy avidvāḿso; yathā kurvanti bhārata; kuryād vidvāḿs tathāsaktaś; cikīrṣur loka-sańgraham;

| न बुढि-भॆदम्́ जनयॆद् | अज्ञानाम्́ कर्म-सन्́गिनाम् | जॊषयॆत् सर्व-कर्माणि | विद्वान् युक्तः समाचरन् ||
na buddhi-bhedaḿ janayed; ajñānāḿ karma-sańginām; joṣayet sarva-karmāṇi; vidvān yuktaḥ samācaran;

| प्रक्ड़्तॆः क्रियमाणानि | गुणैः कर्माणि सर्वशः | अहन्́कार-विमूढात्मा | कर्ताहम् इति मंयतॆ ||
prakṛteḥ kriyamāṇāni; guṇaiḥ karmāṇi sarvaśaḥ; ahańkāra-vimūḍhātmā; kartāham iti manyate;

| तत्त्व-वित् तु महा-बाहॊ | गुण-कर्म-विभागयॊः | गुणा गुणॆषु वर्तंत | इति मत्वा न सज्जतॆ ||
tattva-vit tu mahā-bāho; guṇa-karma-vibhāgayoḥ; guṇā guṇeṣu vartanta; iti matvā na sajjate;

| प्रक्ड़्तॆर् गुण-संमूढाः | सज्जंतॆ गुण-कर्मसु | तान् अक्ड़्त्स्न-विदॊ मंदान् | क्ड़्त्स्न-विन् न विचालयॆत् ||
prakṛter guṇa-sammūḍhāḥ; sajjante guṇa-karmasu; tān akṛtsna-vido mandān; kṛtsna-vin na vicālayet;

| मयि सर्वाणि कर्माणि | संंयस्याध्यात्म-चॆतसा | निराशीर् निर्ममॊ भूत्वा | युध्यस्व विगत-ज्वरः ||
mayi sarvāṇi karmāṇi; sannyasyādhyātma-cetasā; nirāśīr nirmamo bhūtvā; yudhyasva vigata-jvaraḥ;

| यॆ मॆ मतम् इदम्́ नित्यम् | अनुतिष्ठंति मानवाः | श्रढावंतॊ नसूयंतॊ | मुच्यंतॆ तॆ पि कर्मभिः ||
ye me matam idaḿ nityam; anutiṣṭhanti mānavāḥ; śraddhāvanto 'nasūyanto; mucyante te 'pi karmabhiḥ;

| यॆ त्व् ऎतद् अभ्यसूयंतॊ | नानुतिष्ठंति मॆ मतम् | सर्व-ज्ञान-विमूढाम्́स् तान् | विढि नष्टान् अचॆतसः ||
ye tv etad abhyasūyanto; nānutiṣṭhanti me matam; sarva-jñāna-vimūḍhāḿs tān; viddhi naṣṭān acetasaḥ;

| सद्ड़्शम्́ चॆष्टतॆ स्वस्याः | प्रक्ड़्तॆर् ज्ञानवान् अपि | प्रक्ड़्तिम्́ यांति भूतानि | निग्रहः किम्́ करिष्यति ||
sadṛśaḿ ceṣṭate svasyāḥ; prakṛter jñānavān api; prakṛtiḿ yānti bhūtāni; nigrahaḥ kiḿ kariṣyati;

| इंद्रियस्यॆंद्रियस्यार्थॆ | राग-द्वॆषौ व्यवस्थितौ | तयॊर् न वशम् आगच्छॆत् | तौ ह्य् अस्य परिपंथिनौ ||
indriyasyendriyasyārthe; rāga-dveṣau vyavasthitau; tayor na vaśam āgacchet; tau hy asya paripanthinau;

| श्रॆयान् स्व-धर्मॊ विगुणः | पर-धर्मात् स्व्-अनुष्ठितात् | स्व-धर्मॆ निधनम्́ श्रॆयः | पर-धर्मॊ भयावहः ||
śreyān sva-dharmo viguṇaḥ; para-dharmāt sv-anuṣṭhitāt; sva-dharme nidhanaḿ śreyaḥ; para-dharmo bhayāvahaḥ;

| अर्जुन उवाच | अथ कॆन प्रयुक्तॊ यम्́ | पापम्́ चरति पूरुषः | अनिच्छंन् अपि वार्ष्णॆय | बलाद् इव नियॊजितः ||
arjuna uvāca; atha kena prayukto 'yaḿ; pāpaḿ carati pūruṣaḥ; anicchann api vārṣṇeya; balād iva niyojitaḥ;

| श्री-भगवान् उवाच | काम ऎष क्रॊध ऎष | रजॊ-गुण-समुद्भवः | महाशनॊ महा-पाप्मा | विढ्य् ऎनम् इह वैरिणम् ||
śrī-bhagavān uvāca; kāma eṣa krodha eṣa; rajo-guṇa-samudbhavaḥ; mahāśano mahā-pāpmā; viddhy enam iha vairiṇam;

| धूमॆनाव्रियतॆ वह्निर् | यथादर्शॊ मलॆन च | यथॊल्बॆनाव्ड़्तॊ गर्भस् | तथा तॆनॆदम् आव्ड़्तम् ||
dhūmenāvriyate vahnir; yathādarśo malena ca; yatholbenāvṛto garbhas; tathā tenedam āvṛtam;

| आव्ड़्तम्́ ज्ञानम् ऎतॆन | ज्ञानिनॊ नित्य-वैरिणा | काम-रूपॆण कौंतॆय | दुष्पूरॆणानलॆन च ||
āvṛtaḿ jñānam etena; jñānino nitya-vairiṇā; kāma-rūpeṇa kaunteya; duṣpūreṇānalena ca;

| इंद्रियाणि मनॊ बुढिर् | अस्याधिष्ठानम् उच्यतॆ | ऎतैर् विमॊहयत्य् ऎष | ज्ञानम् आव्ड़्त्य दॆहिनम् ||
indriyāṇi mano buddhir; asyādhiṣṭhānam ucyate; etair vimohayaty eṣa; jñānam āvṛtya dehinam;

| तस्मात् त्वम् इंद्रियाण्य् आदौ | नियम्य भरतर्षभ | पाप्मानम्́ प्रजहि ह्य् ऎनम्́ | ज्ञान-विज्ञान-नाशनम् ||
tasmāt tvam indriyāṇy ādau; niyamya bharatarṣabha; pāpmānaḿ prajahi hy enaḿ; jñāna-vijñāna-nāśanam;

| इंद्रियाणि पराण्य् आहुर् | इंद्रियॆभ्यः परम्́ मनः | मनसस् तु परा बुढिर् | यॊ बुढॆः परतस् तु सः ||
indriyāṇi parāṇy āhur; indriyebhyaḥ paraḿ manaḥ; manasas tu parā buddhir; yo buddheḥ paratas tu saḥ;

| ऎवम्́ बुढॆः परम्́ बुढ्वा | सम्́स्तभ्यात्मानम् आत्मना | जहि शत्रुम्́ महा-बाहॊ | काम-रूपम्́ दुरासदम् ||
evaḿ buddheḥ paraḿ buddhvā; saḿstabhyātmānam ātmanā; jahi śatruḿ mahā-bāho; kāma-rūpaḿ durāsadam;

More Chapters

Select a chapter below

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18




Share