Chapter 4

More Chapters

Select a chapter below

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18

| श्री-भगवान् उवाच | इमम्́ विवस्वतॆ यॊगम्́ | प्रॊक्तवान् अहम् अव्ययम् | विवस्वान् मनवॆ प्राह | मनुर् इक्ष्वाकवॆ ब्रवीत् ||
śrī-bhagavān uvāca; imaḿ vivasvate yogaḿ; proktavān aham avyayam; vivasvān manave prāha; manur ikṣvākave 'bravīt;

| ऎवम्́ परंपरा-प्राप्तम् | इमम्́ राजर्षयॊ विदुः | स कालॆनॆह महता | यॊगॊ नष्टः परंतप ||
evaḿ paramparā-prāptam; imaḿ rājarṣayo viduḥ; sa kāleneha mahatā; yogo naṣṭaḥ parantapa;

| स ऎवायम्́ मया तॆ द्य | यॊगः प्रॊक्तः पुरातनः | भक्तॊ सि मॆ सखा चॆति | रहस्यम्́ ह्य् ऎतद् उत्तमम् ||
sa evāyaḿ mayā te 'dya; yogaḥ proktaḥ purātanaḥ; bhakto 'si me sakhā ceti; rahasyaḿ hy etad uttamam;

| अर्जुन उवाच | अपरम्́ भवतॊ जन्म | परम्́ जन्म विवस्वतः | कथम् ऎतद् विजानीयाम्́ | त्वम् आदौ प्रॊक्तवान् इति ||
arjuna uvāca; aparaḿ bhavato janma; paraḿ janma vivasvataḥ; katham etad vijānīyāḿ; tvam ādau proktavān iti;

| श्री-भगवान् उवाच | बहूनि मॆ व्यतीतानि | जन्मानि तव चार्जुन | तांय् अहम्́ वॆद सर्वाणि | न त्वम्́ वॆठ परंतप ||
śrī-bhagavān uvāca; bahūni me vyatītāni; janmāni tava cārjuna; tāny ahaḿ veda sarvāṇi; na tvaḿ vettha parantapa;

| अजॊ पि संन् अव्ययात्मा | भूतानाम् ईश्वरॊ पि सन् | प्रक्ड़्तिम्́ स्वाम् अधिष्ठाय | संभवाम्य् आत्म-मायया ||
ajo 'pi sann avyayātmā; bhūtānām īśvaro 'pi san; prakṛtiḿ svām adhiṣṭhāya; sambhavāmy ātma-māyayā;

| यदा यदा हि धर्मस्य | ग्लानिर् भवति भारत | अभ्युठानम् अधर्मस्य | तदात्मानम्́ स्ड़्जाम्य् अहम् ||
yadā yadā hi dharmasya; glānir bhavati bhārata; abhyutthānam adharmasya; tadātmānaḿ sṛjāmy aham;

| परित्राणाय साधूनाम्́ | विनाशाय च दुष्क्ड़्ताम् | धर्म-सम्́स्थापनार्थाय | संभवामि युगॆ युगॆ ||
paritrāṇāya sādhūnāḿ; vināśāya ca duṣkṛtām; dharma-saḿsthāpanārthāya; sambhavāmi yuge yuge;

| जन्म कर्म च मॆ दिव्यम् | ऎवम्́ यॊ वॆत्ति तत्त्वतः | त्यक्त्वा दॆहम्́ पुनर् जन्म | नैति माम् ऎति सॊ र्जुन ||
janma karma ca me divyam; evaḿ yo vetti tattvataḥ; tyaktvā dehaḿ punar janma; naiti mām eti so 'rjuna;

| वीत-राग-भय-क्रॊधा | मन्-मया माम् उपाश्रिताः | बहवॊ ज्ञान-तपसा | पूता मद्-भावम् आगताः ||
vīta-rāga-bhaya-krodhā; man-mayā mām upāśritāḥ; bahavo jñāna-tapasā; pūtā mad-bhāvam āgatāḥ;

| यॆ यथा माम्́ प्रपद्यंतॆ | ताम्́स् तथैव भजाम्य् अहम् | मम वर्त्मानुवर्तंतॆ | मनुष्याः पार्थ सर्वशः ||
ye yathā māḿ prapadyante; tāḿs tathaiva bhajāmy aham; mama vartmānuvartante; manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ;

| कान्́क्षंतः कर्मणाम्́ सिढिम्́ | यजंत इह दॆवताः | क्षिप्रम्́ हि मानुषॆ लॊकॆ | सिढिर् भवति कर्म-जा ||
kāńkṣantaḥ karmaṇāḿ siddhiḿ; yajanta iha devatāḥ; kṣipraḿ hi mānuṣe loke; siddhir bhavati karma-jā;

| चातुर्-वर्ण्यम्́ मया स्ड़्ष्टम्́ | गुण-कर्म-विभागशः | तस्य कर्तारम् अपि माम्́ | विढ्य् अकर्तारम् अव्ययम् ||
cātur-varṇyaḿ mayā sṛṣṭaḿ; guṇa-karma-vibhāgaśaḥ; tasya kartāram api māḿ; viddhy akartāram avyayam;

| न माम्́ कर्माणि लिंपंति | न मॆ कर्म-फलॆ स्प्ढ़ा | इति माम्́ यॊ भिजानाति | कर्मभिर् न स बध्यतॆ ||
na māḿ karmāṇi limpanti; na me karma-phale spṛhā; iti māḿ yo 'bhijānāti; karmabhir na sa badhyate;

| ऎवम्́ ज्ञात्वा क्ड़्तम्́ कर्म | पूर्वैर् अपि मुमुक्षुभिः | कुरु कर्मैव तस्मात् त्वम्́ | पूर्वैः पूर्वतरम्́ क्ड़्तम् ||
evaḿ jñātvā kṛtaḿ karma; pūrvair api mumukṣubhiḥ; kuru karmaiva tasmāt tvaḿ; pūrvaiḥ pūrvataraḿ kṛtam;

| किम्́ कर्म किम् अकर्मॆति | कवयॊ प्य् अत्र मॊहिताः | तत् तॆ कर्म प्रवक्ष्यामि | यज् ज्ञात्वा मॊक्ष्यसॆ शुभात् ||
kiḿ karma kim akarmeti; kavayo 'py atra mohitāḥ; tat te karma pravakṣyāmi; yaj jñātvā mokṣyase 'śubhāt;

| कर्मणॊ ह्य् अपि बॊढव्यम्́ | बॊढव्यम्́ च विकर्मणः | अकर्मणश् च बॊढव्यम्́ | गहना कर्मणॊ गतिः ||
karmaṇo hy api boddhavyaḿ; boddhavyaḿ ca vikarmaṇaḥ; akarmaṇaś ca boddhavyaḿ; gahanā karmaṇo gatiḥ;

| कर्मण्य् अकर्म यः पश्यॆद् | अकर्मणि च कर्म यः | स बुढिमान् मनुष्यॆषु | स युक्तः क्ड़्त्स्न-कर्म-क्ड़्त् ||
karmaṇy akarma yaḥ paśyed; akarmaṇi ca karma yaḥ; sa buddhimān manuṣyeṣu; sa yuktaḥ kṛtsna-karma-kṛt;

| यस्य सर्वॆ समारंभाः | काम-सन्́कल्प-वर्जिताः | ज्ञानाग्नि-दग्ध-कर्माणम्́ | तम् आहुः पंडितम्́ बुधाः ||
yasya sarve samārambhāḥ; kāma-sańkalpa-varjitāḥ; jñānāgni-dagdha-karmāṇaḿ; tam āhuḥ paṇḍitaḿ budhāḥ;

| त्यक्त्वा कर्म-फलासन्́गम्́ | नित्य-त्ड़्प्तॊ निराश्रयः | कर्मण्य् अभिप्रव्ड़्त्तॊ पि | नैव किञ्चित् करॊति सः ||
tyaktvā karma-phalāsańgaḿ; nitya-tṛpto nirāśrayaḥ; karmaṇy abhipravṛtto 'pi; naiva kiñcit karoti saḥ;

| निराशीर् यत-चित्तात्मा | त्यक्त-सर्व-परिग्रहः | शारीरम्́ कॆवलम्́ कर्म | कुर्वन् नाप्नॊति किल्बिषम् ||
nirāśīr yata-cittātmā; tyakta-sarva-parigrahaḥ; śārīraḿ kevalaḿ karma; kurvan nāpnoti kilbiṣam;

| यद्ड़्च्छा-लाभ-संतुष्टॊ | द्वंद्वातीतॊ विमत्सरः | समः सिढाव् असिढौ च | क्ड़्त्वापि न निबध्यतॆ ||
yadṛcchā-lābha-santuṣṭo; dvandvātīto vimatsaraḥ; samaḥ siddhāv asiddhau ca; kṛtvāpi na nibadhyate;

| गत-सन्́गस्य मुक्तस्य | ज्ञानावस्थित-चॆतसः | यज्ञायाचरतः कर्म | समग्रम्́ प्रविलीयतॆ ||
gata-sańgasya muktasya; jñānāvasthita-cetasaḥ; yajñāyācarataḥ karma; samagraḿ pravilīyate;

| ब्रह्मार्पणम्́ ब्रह्म हविर् | ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् | ब्रह्मैव तॆन गंतव्यम्́ | ब्रह्म-कर्म-समाधिना ||
brahmārpaṇaḿ brahma havir; brahmāgnau brahmaṇā hutam; brahmaiva tena gantavyaḿ; brahma-karma-samādhinā;

| दैवम् ऎवापरॆ यज्ञम्́ | यॊगिनः पर्युपासतॆ | ब्रह्माग्नाव् अपरॆ यज्ञम्́ | यज्ञॆनैवॊपजुह्वति ||
daivam evāpare yajñaḿ; yoginaḥ paryupāsate; brahmāgnāv apare yajñaḿ; yajñenaivopajuhvati;

| श्रॊत्रादीनींद्रियाण्य् अंयॆ | सम्́यमाग्निषु जुह्वति | शब्दादीन् विषयान् अंय | इंद्रियाग्निषु जुह्वति ||
śrotrādīnīndriyāṇy anye; saḿyamāgniṣu juhvati; śabdādīn viṣayān anya; indriyāgniṣu juhvati;

| सर्वाणींद्रिय-कर्माणि | प्राण-कर्माणि चापरॆ | आत्म-सम्́यम-यॊगाग्नौ | जुह्वति ज्ञान-दीपितॆ ||
sarvāṇīndriya-karmāṇi; prāṇa-karmāṇi cāpare; ātma-saḿyama-yogāgnau; juhvati jñāna-dīpite;

| द्रव्य-यज्ञास् तपॊ-यज्ञा | यॊग-यज्ञास् तथापरॆ | स्वाध्याय-ज्ञान-यज्ञाश् च | यतयः सम्́शित-व्रताः ||
dravya-yajñās tapo-yajñā; yoga-yajñās tathāpare; svādhyāya-jñāna-yajñāś ca; yatayaḥ saḿśita-vratāḥ;

| अपानॆ जुह्वति प्राणम्́ | प्राणॆ पानम्́ तथापरॆ | प्राणापान-गती रुढ्वा | प्राणायाम-परायणाः | अपरॆ नियताहाराः | प्राणान् प्राणॆषु जुह्वति ||
apāne juhvati prāṇaḿ; prāṇe 'pānaḿ tathāpare; prāṇāpāna-gatī ruddhvā; prāṇāyāma-parāyaṇāḥ; apare niyatāhārāḥ; prāṇān prāṇeṣu juhvati;

| सर्वॆ प्य् ऎतॆ यज्ञ-विदॊ | यज्ञ-क्षपित-कल्मषाः | यज्ञ-शिष्टाम्ड़्त-भुजॊ | यांति ब्रह्म सनातनम् ||
sarve 'py ete yajña-vido; yajña-kṣapita-kalmaṣāḥ; yajña-śiṣṭāmṛta-bhujo; yānti brahma sanātanam;

| नायम्́ लॊकॊ स्त्य् अयज्ञस्य | कुतॊ ंयः कुरु-सत्तम ||
nāyaḿ loko 'sty ayajñasya; kuto 'nyaḥ kuru-sattama;

| ऎवम्́ बहु-विधा यज्ञा | वितता ब्रह्मणॊ मुखॆ | कर्म-जान् विढि तान् सर्वान् | ऎवम्́ ज्ञात्वा विमॊक्ष्यसॆ ||
evaḿ bahu-vidhā yajñā; vitatā brahmaṇo mukhe; karma-jān viddhi tān sarvān; evaḿ jñātvā vimokṣyase;

| श्रॆयान् द्रव्य-मयाद् यज्ञाज् | श्रॆयान् द्रव्य-मयाद् यज्ञाज् | ज्ञान-यज्ञः परंतप | ज्ञान-यज्ञः परंतप | सर्वम्́ कर्माखिलम्́ पार्थ | सर्वम्́ कर्माखिलम्́ पार्थ | ज्ञानॆ परिसमाप्यतॆ | ज्ञानॆ परिसमाप्यतॆ ||
śreyān dravya-mayād yajñāj; jñāna-yajñaḥ parantapa; sarvaḿ karmākhilaḿ pārtha; jñāne parisamāpyate;

| श्रॆयान् द्रव्य-मयाद् यज्ञाज् | ज्ञान-यज्ञः परंतप | सर्वम्́ कर्माखिलम्́ पार्थ | ज्ञानॆ परिसमाप्यतॆ ||
śreyān dravya-mayād yajñāj; jñāna-yajñaḥ parantapa; sarvaḿ karmākhilaḿ pārtha; jñāne parisamāpyate;

| "तद् विढि प्रणिपातॆन | परिप्रश्नॆन सॆवया | उपदॆक्ष्यंति तॆ ज्ञानम्́ | ज्ञानिनस् तत्त्व-दर्शिनः ||
"tad viddhi praṇipātena; paripraśnena sevayā; upadekṣyanti te jñānaḿ; jñāninas tattva-darśinaḥ;

| यज् ज्ञात्वा न पुनर् मॊहम् | ऎवम्́ यास्यसि पांडव | यॆन भूतांय् अशॆषाणि | द्रक्ष्यस्य् आत्मंय् अथॊ मयि ||
yaj jñātvā na punar moham; evaḿ yāsyasi pāṇḍava; yena bhūtāny aśeṣāṇi; drakṣyasy ātmany atho mayi;

| अपि चॆद् असि पापॆभ्यः | सर्वॆभ्यः पाप-क्ड़्त्-तमः | सर्वम्́ ज्ञान-प्लवॆनैव | व्ड़्जिनम्́ संतरिष्यसि ||
api ced asi pāpebhyaḥ; sarvebhyaḥ pāpa-kṛt-tamaḥ; sarvaḿ jñāna-plavenaiva; vṛjinaḿ santariṣyasi;

| यथैधाम्́सि समिढॊ ग्निर् | भस्म-सात् कुरुतॆ र्जुन | ज्ञानाग्निः सर्व-कर्माणि | भस्म-सात् कुरुतॆ तथा ||
yathaidhāḿsi samiddho 'gnir; bhasma-sāt kurute 'rjuna; jñānāgniḥ sarva-karmāṇi; bhasma-sāt kurute tathā;

| न हि ज्ञानॆन सद्ड़्शम्́ | पवित्रम् इह विद्यतॆ | तत् स्वयम्́ यॊग-सम्́सिढः | कालॆनात्मनि विंदति ||
na hi jñānena sadṛśaḿ; pavitram iha vidyate; tat svayaḿ yoga-saḿsiddhaḥ; kālenātmani vindati;

| श्रढावाल् लभतॆ ज्ञानम्́ | तत्-परः सम्́यतॆंद्रियः | ज्ञानम्́ लब्ध्वा पराम्́ शांतिम् | अचिरॆणाधिगच्छति ||
śraddhāvāl labhate jñānaḿ; tat-paraḥ saḿyatendriyaḥ; jñānaḿ labdhvā parāḿ śāntim; acireṇādhigacchati;

| अज्ञश् चाश्रद्दधानश् च | सम्́शयात्मा विनश्यति | नायम्́ लॊकॊ स्ति न परॊ | न सुखम्́ सम्́शयात्मनः ||
ajñaś cāśraddadhānaś ca; saḿśayātmā vinaśyati; nāyaḿ loko 'sti na paro; na sukhaḿ saḿśayātmanaḥ;

| यॊग-संंयस्त-कर्माणम्́ | ज्ञान-सञ्छिन्न-सम्́शयम् | आत्मवंतम्́ न कर्माणि | निबध्नंति धनञ्जय ||
yoga-sannyasta-karmāṇaḿ; jñāna-sañchinna-saḿśayam; ātmavantaḿ na karmāṇi; nibadhnanti dhanañjaya;

| तस्माद् अज्ञान-संभूतम्́ | ह्ड़्त्-स्थम्́ ज्ञानासिनात्मनः | छित्त्वैनम्́ सम्́शयम्́ यॊगम् | आतिष्ठॊत्तिष्ठ भारत ||
tasmād ajñāna-sambhūtaḿ; hṛt-sthaḿ jñānāsinātmanaḥ; chittvainaḿ saḿśayaḿ yogam; ātiṣṭhottiṣṭha bhārata;

More Chapters

Select a chapter below

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18




Share